Zdalne sterowanie ruchem

Urządzenia ZS (Zdalnego Sterowania), dawniej nazywane DUN (Dyspozytorskie Urządzenia Nastawcze) umożliwiają sterowanie wieloma posterunkami ruchu przez jednego dyżurnego ruchu, zwanego odcinkowym, z tzw. nastawni zdalnego sterowania (NZS), inaczej lokalnego centrum sterowania (LCS). Kontrolowany obszar może być węzłem kolejowym lub fragmentem linii kolejowej o długości kilkudziesięciu kilometrów - jego wielkość ograniczona jest w zasadzie jedynie zdolnościami percepcyjnymi operatora. Odcinki wewnątrz okręgu zdalnego sterowania muszą być odpowiednio do tego przystosowane - konieczna jest kontrola niezajętości torów szlakowych lub SKP oraz łączność radiowa działająca w całym okręgu. Ponadto, ponieważ na stacjach nie ma personelu który obserwuje przejeżdżające składy, w torach instalowane mogą być urządzenia automatycznie wykrywające zgrzane osie lub płaskie miejsca na kołach, działające z wykorzystaniem m.in. kamery termowizyjnej (np. ASDEK). Dodatkowo pozwalają one m.in. na pomiar prędkości czy liczby osi. Raporty z takich urządzeń przesyłane są do NZS i archiwizowane.

Komputer kontrolny systemu ASDEK

Ponieważ odległość urządzeń od nastawni wielokrotnie przekracza maksymalne możliwe odległości przy normalnej centralizacji urządzeń, konieczne jest zastosowanie dodatkowego ogniwa transmisyjnego. Zależności realizowane są przeważnie na poziomie obsługiwanych posterunków (tzw. obiektów zdalnego sterowania - OZS), które połączone są poprzez odpowiedni interfejs i sieć transmisyjną z nastawnią zdalnego sterowania. Posterunki mogą być wyposażone właściwie w dowolny typ elektrycznych urządzeń stacyjnych (ograniczeniem jest dostosowanie systemu ZS) - dzięki temu można przystosować do zdalnej obsługi istniejące urządzenia (przykładowo E1) bez ingerencji w ich warstwę zależnościową. Na poziomie NZS realizowane mogą być dodatkowe funkcje, takie jak nastawianie przebiegowe lub indywidualne zamykanie obiektów. Na wypadek awarii transmisji powinna istnieć możliwość miejscowej obsługi posterunku, np. za pomocą przenośnego terminalu lub awaryjnego pulpitu. Połączenie z urządzeniami miejscowymi (OS), pracującymi na stacji na której znajduje się NZS jest znacznie uproszczone. Istnieją także systemy w których zależności realizowane są na poziomie nastawni zdalnego sterowania - rozwiązanie takie wymaga jednak bardzo pewnej transmisji.

Wyposażenie nastawni zdalnego sterowania (LCS Błonie, system WSKR2-ZS1)

Zasada zdalnego sterowania polega na przesyłaniu poleceń nastawczych i meldunków pomiędzy NZS i OZS. Polecenia wprowadzane przez operatora są przekształcane i przesyłane do OZS, gdzie są dekodowane przez interfejs i przekazywane do urządzeń stacyjnych. Kontrola działania urządzeń odbywa się na podstawie meldunków kontrolnych, które przesyłane są z OZS wraz ze zmianami ich stanu. Przetwarzaniem informacji w NZS zajmuje się najczęściej komputer. Wyposażenie stanowiska odcinkowego dyżurnego ruchu stanowi zwykle zestaw monitorów i opcjonalnie duży, półkolisty plan świetlny lub obraz z projektorów. W przypadku urządzeń przekaźnikowych w OZS system nabiera więc charakteru hybrydowego. W starszych urządzeniach, które nie wykorzystują komputerów, do sterowania służy zwykle manipulator tastatury, czyli niewielki pulpit do wprowadzania adresów obiektów i wybierania poleceń nastawczych, współpracujący z planem świetlnym.

Urządzenia zdalnego sterowania przeważnie powiązane są także z urządzeniami PIP. Składają się na nie terminale na stacjach stycznych do okręgu, służące do wprowadzania informacji o pociągach wjeżdżających do okręgu zdalnego sterowania oraz terminal współpracujący z systemem ZS w nastawni zdalnego sterowania. Zobrazowanie urządzeń PIP oraz ZS jest połączone - na obrazach kontrolnych posterunków wyświetlane są numery pociągów na odcinkach.

Urządzenia WSKR-ZS1

Urządzenia WSKR-ZS1 (Wieloprocesorowy System Kierowania Ruchem) pracują m.in. w okręgu zdalnego sterowania z NZS w Woli Rzędzińskiej, obejmującym 4 posterunki ruchu (Tarnów Wschód, Czarna Tarnowska, Wola Rzędzińska, Grabiny). Wszystkie posterunki w okręgu wyposażone są w przekaźnikowe urządzenia stacyjne typu E1 oraz SBL typu Ea. W systemie WSKR główny komputer pracuje w systemie operacyjnym OS9 i wspólnie pełni funkcje ZS oraz PIP. Połączony jest z pomocą telegrafii wielokrotnej typu TgFM z interfejsami do sterowania urządzeniami na posterunkach obsługiwanych zdalnie oraz bezpośrednio z interfejsem do obsługi urządzeń na stacji Wola Rzędzińska, a ponadto z sąsiednimi terminalami PIP oraz centrum dyspozytorskim. Poza kierowaniem ruchem obsługiwane są też inne urządzenia, np. ogrzewanie rozjazdów (EOR), alarmy pożarowe/włamaniowe itp. Wyposażenie stanowiska operatora w NZS stanowią trzy monitory - jeden służy do obsługi terminalu PIP, a dwa pozostałe do zdalnego sterowania (zwykle jeden do wyświetlania obrazu z wybranego posterunku, drugi - obrazu przeglądowego) - a ponadto tabliczka graficzna i klawiatura terminalu PIP.

Obraz poglądowy

Obraz przeglądowy

Zobrazowanie w urządzeniach WSKR-ZS1 jest dosyć nietypowe. Sygnalizatory pokazywane są w postaci nawiasów - nawias kwadratowy oznacza semafor, nawias okrągły - tarczę manewrową. Po wyświetleniu sygnału zezwalającego kształt semafora zmienia się w nawias ostrokątny i zostaje zaznaczony odpowiednim kolorem (zielony - przebiegi pociągowe, żółty - przebiegi manewrowe). Kolor niebieski oznacza indywidualne zamknięcie toru - zamknięcie ma charakter informacyjny i nie powoduje zablokowania możliwości jazd.

Tabliczka graficzna (WSKR2-ZS1)

Polecenia do systemu wprowadzane są za pomocą tzw. tabliczki graficznej (digitizera). Jest to specjalna podkładka z rysunkiem układu torowego obejmowanego obszaru wraz z polami wyboru poleceń, współpracująca ze specjalną myszą. Mysz służy tylko do wyboru poleceń z tabliczki - kursor nie jest wyświetlany na monitorach. Obraz na tabliczce graficznej (w wersji WSKR-ZS1) zawiera:

pola do wyboru obiektów układu torowego (zwrotnic, semaforów itp.)
pola F0..F9 - służące do wybierania poleceń związanych z tymi obiektami
pola wspólne dla danego OZS:
- nazwa stacji - przełączanie widoku na monitorze
- Sieć - zasilanie
- A - agregat
- N - napięcie nastawcze
- OW - oświetlenie wskaźników
- EOR - ogrzewanie rozjazdów
- Poż - urządzenia sygnalizacji pożaru
- Wła - urządzenia sygnalizacji włamania
dodatkowe pola:
- Raport - wyświetlanie zapisu rejestratora
- Przegląd - przełączanie obrazu przeglądowego i podglądowego
- Opisy - wyświetlanie opisów obiektów
- Potw - potwierdzenie wyświetlonej informacji
- Spec - używane przed wywołaniem polecenia specjalnego
- Potw. Spec - potwierdzenie wyboru polecenia specjalnego
- Cofnij - cofnięcie wyboru obiektu

Po wybraniu obiektu (obiektów) układu torowego jest on zaznaczany na monitorze i wyświetlany jest opis pól F0..F9, służących do wyboru danego polecenia. Przykładowo nastawienie przebiegu odbywa się przez wybór sygnalizatora początkowego, końcowego i wybór pola F2, przestawienie zwrotnicy - przez wybór zwrotnicy i pola F1/F2. Znaczenia poszczególnych pól niektórych obiektów:

Dla semafora:

F1 - Stój
F2 - Wolna droga
F3 - Manewr
F5 - Sz
F7 - Stop (indywidualne zamknięcie semafora)
F8 - oStop (odwołanie zamknięcia)
F9 - Zwman (doraźne zwolnienie przebiegu manewrowego)
F0 - Zw (doraźne zwolnienie przebiegu pociągowego)

Dla zwrotnicy:

F1 - +
F2 - -
F3 - + Iz
F4 - - Iz
F5 - wL (przekazanie do lokalnego nastawiania)
F6 - oL (owołanie lokalnego nastawiania)
F7 - Stop
F8 - oStop
F9 - Kr

Przed wywołaniem polecenia specjalnego (Sz, Zw, Iz) należy wybrać pole Spec i wskazać jedno z pól F0..F9:

F1 - dPo
F3 - Iz
F4 - dKo
F5 - Sz
F8 - Włącz nap. (włączenie napięcia nastawczego)
F0 - Zw (zwalnianie przebiegu pociągowego)

Dopiero wtedy może nastąpić wskazanie obiektu i wybór polecenia specjalnego, które dodatkowo należy potwierdzić polem Potw. Spec.

10.06.2008:

modernizacja SRK
w Wadowicach

OSP w akcji