       |
||
  » home » newsy » galeria » sterow. ruchem » wagony » mapa kolejowa » linia 117      » o stronie... » o autorze... » księga gości » linkownia » kontakt 
|
Urządzenia elektromech. jednorzędowe VES (SH)Konstrukcja tej nastawnicy ewoluowała od bardzo dawna, począwszy od pierwszych lat XX wieku. Najbardziej typowe formy, z jednym rzędem obrotowych dźwigni umieszczonych z przodu nastawnicy, powstały w 1907 i 1912 roku. Wersja z 1912 roku została potem udoskonalona m.in. poprzez zastąpienie sygnalizacji za pomocą tarczek barwnych żarówkami (1943). W 1948 firma Siemens&Halske połączyła się z Vereinigte Eisenbahn-Signalwerke GmbH (VES), i pod tą nazwą kontynuowana była produkcja nastawnic. Powstały nowe wersje urządzeń - z dwoma lub czterema rzędami dźwigni umieszczonymi na poziomym pulpicie. Ich obsługa jest bardzo podobna do obsługi wersji jednorzędowej, nieco różni się sposób sygnalizacji stanu urządzeń. Urządzenia jednorzędowe VES są odmianą najbardziej popularną, funkcjonującą na wielu stacjach PKP oraz innych zarządów. 
Nastawnica jednorzędowa VES Urządzenia zewnętrzne, takie jak zwrotnice, wykolejnice, a w starszych wersjach - także sygnalizatory kształtowe - poruszane są napędami elektrycznymi, uruchamianymi za pomocą małych obrotowych dźwigienek (tzw. przestawników) umieszczonych z przodu obudowy nastawnicy. Wyróżnia się dźwignie zwrotnicowe, wykolejnicowe, ryglowe, tarcz manewrowych, przebiegowo-sygnałowe, przebiegowe (dania nakazu/zgody) oraz blokady liniowej. Aby dźwignia dała się przestawić, należy uwolnić ją od działania zapadki poprzez pociągnięcie do siebie. Zasadnicza część zależności (zamykanie przebiegu, wykluczanie przebiegów sprzecznych) realizowana jest mechanicznie, przy pomocy profilowanych obrotowych osi poruszanych dźwigniami (pełnią funkcję analogiczną do poprzeczek dźwigni w urządzeniach mechanicznych), suwaków i nasadek zależności. Elementy te widoczne są w skrzyni zależności, przykrytej przeszkloną pokrywą. Część zależności dotycząca m.in. blokad stacyjnych i liniowych, kontroli zgodności położenia napędów i dźwigni realizowana jest elektrycznie. Uzależnienie z elementami mechanicznymi następuje poprzez elektromagnesy i zawórki, umieszczone na osiach dźwigienek w tylnej części nastawnicy. Stan urządzeń sygnalizowany jest poprzez tarczki barwne pokazujące się w okienkach sygnalizacyjnych, lub - w nowszych wersjach - za pomocą lampek kontrolnych. W nadbudowie nastawnicy umieszczane są dodatkowe kontrolki i przyciski, służące np. do doraźnego zwalniania przebiegów lub wyświetlania sygnałów zastępczych. W przypadku sygnalizacji świetlnej przeważnie stosuje się plany świetlne, tak samo jak w urządzeniach mechanicznych. Powiązanie z elektromechaniczną blokadą liniową lub innymi nastawniami, wyposażonymi w urządzenia mechaniczne, realizowane jest przez aparat blokowy umieszczany na osobnym stojaku. Blokada stacyjna między dwiema nastawniami elektromechanicznymi realizowana jest elektrycznie. Nastawianie zwrotnic Dźwignie służące do nastawiania zwrotnic, wykolejnic, a także - w przypadku niezorganizowanych przebiegów manewrowych - sygnałów manewrowych, mają postać okrągłych niebieskich pokręteł, z białym środkiem i niebieską poprzeczką, w stanie zasadniczym ułożoną pionowo. Dźwignie sygnałów manewrowych mają dodatkowo czerwoną obwódkę. Przebiegi manewrowe zorganizowane nastawiane są za pomocą dźwigni przebiegowo-sygnałowych. Przestawienie zwrotnicy do położenia minus następuje po obróceniu dźwigni o 90 stopni w lewo. Zamykany jest wówczas obwód nastawczy zwrotnicy - położenie dźwigni kontrolowane jest za pomocą zestyków osiowych w tylnej części nastawnicy. Każda zwrotnica posiada elektromagnes kontrolny - jego kotwica zostaje przyciągnięta gdy położenie dźwigni zgadza się z położeniem zwrotnicy. Zgodność sygnalizowana jest pojawieniem się białej tarczki w okienku kontrolnym lub zapaleniem się białej lampki. Podczas przestawiania lub utraty kontroli (np. rozprucie) w okienku jest kolor czerwony lub lampka zostaje wygaszona i dzwoni dzwonek. W niektórych wersjach zamiast jednej lampki kontroli zgodności stosowane są dwie, ze znakami plus i minus - osobno dla każdego położenia. Niezgodność może być dodatkowo sygnalizowana lampką czerwoną. 
Dźwignie zwrotnicowe, wykolejnicowe i sygnałów manewrowych Jeżeli zajętość zwrotnicy kontrolowana jest obwodem torowym, dźwignia dodatkowo wyposażona zostaje w zastawkę (elektromagnes), która podczas zajętości zamyka ją za pomocą zawórki i uniemożliwia przestawianie. Działanie zastawki (zajętość) sygnalizowana jest pojawieniem się niebieskiej pionowej kreski w okienku kontrolnym lub zapaleniem się niebieskiej lampki. Na wypadek uszkodzenia obwodu torowego istnieje dodatkowy plombowany przycisk który mechanicznie podtrzymuje kotwicę elektromagnesu zastawki umożliwiając przestawienie przy wykazywanej zajętości. Ryglowanie zwrotnic  dźwignie zwrotnicowe i ryglowe Niektóre napędy elektryczne wymagają dodatkowego zaryglowania zwrotnicy przy pomocy specjalnego rygla elektrycznego. Możliwe są wówczas dwa rozwiązania. Nastawnica może zostać wyposażona w specjalne dźwignie ryglujące, malowane na niebiesko z białą poprzeczką, z noskiem skierowanym do góry. Obrót o 45 stopni w jedną lub drugą stronę powoduje zaryglowanie zwrotnicy w danym położeniu, co sygnalizowane jest pojawieniem się białej tarczki w okienku kontrolnym (zasadniczo czarnym) lub zapaleniem się zielonej lampki. Niezależnie stosowana może być biała lampka (także przy sygnalizacji tarczkami barwnymi), która zapalana jest podczas odryglowywania zwrotnicy - jej niewygaśnięcie sygnalizuje wystąpienie usterki. Ryglowanie może też odbywać się automatycznie po przełożeniu odpowiedniej dźwigni przebiegowo-sygnałowej lub dania nakazu/zgody o 15 stopni - wówczas lampki kontrolne zaryglowania umieszczane są w nadbudowie. Utwierdzenie przebiegu i podanie sygnału Dźwignie przebiegowo-sygnałowe służą do zamknięcia i utwierdzenia przebiegu oraz podania sygnału na semaforze. Malowane są na czerwono z białym środkiem i czerwoną poprzeczką. Dźwignia taka może być przestawiana w lewo lub w prawo, dla dwóch sprzecznych przebiegów. Dźwignia posiada nosek, który w zasadniczym położeniu skierowany jest do góry. Obrót dźwigni powoduje przesuw suwaka w skrzyni zależności - w lewo dla przełożenia dźwigni w prawo, i na odwrót. Na suwaku umieszczone są nasadki zależności które zamykają odpowiednie dźwignie i uniemożliwiają obrót przy nieprawidłowo ułożonej drodze przebiegu lub odbywającym się przebiegu sprzecznym. Mogą też pełnić funkcję uzależniania kolejności - po przełożeniu jednej dźwigni zwalniana jest z zamknięcia inna (np. semafora drogowskazowego).  
Dźwignie przebiegowo-sygnałowe oraz dania nakazu (nieczynne) Po obrocie o 30 stopni dźwignia natrafia na opór w postaci pręta elektromagnesu zastawczego, który zamyka zawórkę na osi dźwigni. Elektromagnes zastawczy służy do kontroli zgodności położenia dźwigni zwrotnic uzależnionych w przebiegu, niezajętości odcinków, blokad liniowych i stacyjnych itp. Po zamknięciu jego obwodu kotwica jest przyciągana i można dalej przestawić dźwignię. Po przełożeniu o 45 stopni następuje mechaniczne utwierdzenie przebiegu (pod warunkiem zgodności położeń, niezajętości itp.) przez elektromagnes utwierdzający (w stanie zasadniczym jego kotwica opiera się na zawórce) - co sygnalizowane jest białą tarczką w okienku lub zapaleniem się białej lampki - i jednocześnie przyciągnięcie jego kotwicy w celu umożliwienia dalszego przestawiania. Z tego położenia nie można już cofnąć dźwigni. Zawórka elektromagnesu zastawczego posiada dodatkowe występy które powodują, że po przyciągnięciu i obrocie ponad 30 stopni, gdy obwód z jakiejś przyczyny zostanie przerwany, dźwignia zostanie ponownie zablokowana.  Wyświetlenie sygnału na semaforze lub uruchomienie napędu sygnalizatora kształtowego następuje po obrocie do 90 stopni. Zamykany jest obwód sygnałowy, w którym - podobnie jak w obwodze elektromagnesu zastawczego - kontrolowana jest kontrola zgodności położeń dźwigni i inne parametry. Wyświetlenie sygnału "stój" następuje automatycznie pod wpływem przejazdu pociągu lub po cofnięci dźwigni do położenia 45 stopni. Do obwodu sygnałowego włączony jest przekaźnik przeciwwtórny, który uniemożliwia ponowne wyświetlenie sygnału gdy dźwignia zostanie cofnięta i przekręcona spowrotem do 90 stopni. Po przejeździe pociągu, przy pomocy urządzeń przytorowych lub po użyciu zwalniacza kluczowego następuje zwolnienie przebiegu - kotwica elektromagnesu utwierdzającego zostaje przyciągnięta i możliwe jest cofnięcie dźwigni do położenia zasadniczego. W razie usterki istnieje możliwość doraźnego zwolnienia utwierdzenia przy pomocy plombowanego przycisku pomocniczego (P.pom) umieszczonego w nadbudowie. Sygnały zastępcze uruchamiane są przyciskami w nadbudowie lub na osobnym pulpicie.  dźwignie przebiegowo-sygnałowe  Blokada stacyjna Do realizacji blokady stacyjnej służą dźwignie przebiegowe dania nakazu lub zgody, zbudowane bardzo podobnie do dźwigni przebiegowo-sygnałowych. Różnica polega na tym że malowane są na zielono, dają się przestawić tylko do 45 stopni (wówczas następuje utwierdzenie danej zgody lub nakazu) i posiadają osobne elektromagnesy utwierdzające dla obu przebiegów. Okienko jest podzielone na dwie części, z dwoma tarczkami sygnalizującymi utwierdzenie. Przy kontroli świetlnej utwierdzenie obu nakazów lub zgód sygnalizowane jest wspólną lampką. W drugiej nastawni dźwignia przebiegowo-sygnałowa lub przebiegowa której użycie wymaga otrzymania nakazu lub zgody wyposażona zostaje w dodatkowy elektromagnes otrzymania nakazu/zgody, który w zasadniczym stanie uniemożliwia obrót dźwigni poprzez zastawkę. Okienko sygnalizacyjne dzielone jest na dwie części posiadające po jednej lub dwie tarczki. Tarczka (tarczki) w dolnej części - obejmującej połowę okienka - sygnalizuje utwierdzenie przebiegu lub dawanego nakazu/zgody, a jedna lub dwie górne (obejmujące ćwiartki okienka) - otrzymanie nakazu/zgody (zasadniczo barwa czerwona, po otrzymaniu - biała). W przypadku kontroli świetlnej rolę informowania o otrzymaniu zgody/nakazu pełnią pomarańczowe lampki umieszczone po jednej lub obu stronach lampki utwierdzenia (białej). Otrzymanie nakazu sygnalizowane jest ponadto dźwiękiem dzwonka lub miganiem lampki - które ustępują po przełożeniu dźwigni. Stosowane może być także żądanie zgody - włączane przyciskiem i sygnalizowane migającą żarówką (umieszczonymi w nadbudowie), wyłączaną po daniu zgody. Przycisk odwołania zgody odwołuje żądanie zgody, natomiast przycisk zwrotu zgody umożliwia zwrot otrzymanej, ale niewykorzystanej zgody. W nowszych urządzeniach, dopóki nakaz nie zostanie wykorzystany, dźwignia nakazu nie jest utwierdzona i można ją cofnąć, odwołując dany nakaz. Dodatkowo w nastawniach dających nakaz/zgodę istnieją plombowane przyciski które powodują wrócenie sygnału stój na semaforze nastawianym z innej nastawni, dla którego dany został nakaz lub zgoda. Zwrot nakazu/zgody (po jego wykorzystaniu lub zwróceniu przyciskiem) sygnalizowany jest dzwonkiem lub migającą lampką przy dźwigni dania nakazu/zgody, która wyłączana jest wróceniem dźwigni dania nakazu/zgody do położenia zasadniczego. Stosowana może być przeciwwtórność stacyjna opierająca się o przekaźnik przeciwwtórny, którego stan kontrolowany jest czerwoną żarówką w nadbudowie w nastawni otrzymującej nakaz/zgodę. W przypadku współpracy z nastawnicą mechaniczną blokada stacyjna (elektromechaniczna) ma nieco inną postać. W nastawni elektromechanicznej zainstalowany jest induktor blokowy który służy do odblokowania bloku otrzymania nakazu/zgody w nastawni mechanicznej czy też zwrotu otrzymanego nakazu/zgody, uruchamiany przełożeniem dźwigni dania nakazu/zgody, cofnięciem dźwigni przebiegowo-sygnałowej lub przyciskiem zwrotu zgody. W nastawni mechanicznej blok zablokowywany jest tak jak w innych przypadkach - przez wciśnięcie klawisza blokowego i kręcenie korbą induktora blokowego. W nastawni elektromechanicznej zablokowanie bloku wykrywane jest poprzez obwód włączony do zestyków tego bloku.  dźwignie przebiegowe dania nakazu/zgody Blokada liniowa W przypadku blokady typu C istnieją dwie możliwości uzależnienia z nastawnicą. Mogą zastosowane zostać bloki elektromechaniczne, umieszczone na osobnym stojaku, uzależnione od nastawnicy za pomocą zastawek elektrycznych. W przypadku bloków przekaźnikowych stosowana może być dźwignia blokowa malowana na kolor biały z czerwoną obwódką, umieszczona w nastawnicy wraz z innymi. Może się ona obracać w dwie strony o 45 stopni - obrót w jedną stronę powoduje zablokowanie bloku początkowego, a w drugą - końcowego. Dźwignia nie utwierdza się po przełożeniu lecz wraca do położenia zasadniczego pod wpływem sprężyny. Zablokowanie bloku końcowego możliwe jest po zadziałaniu urządzeń kontroli przejazdu, co sygnalizowane jest lampką nad dźwignią. Przycisk pozwolenia oraz powtarzacze stanu bloków przekaźnikowych znajdują się w nadbudowie. Przy stosowaniu innych przekaźnikowych blokad liniowych obsługuje się je z oddzielnego pulpitu. |
   EN57-1714   |
  (c) Paweł Okrzesik 2003-2010. Wykorzystywanie elementów witryny bez wiedzy i zgody autora zabronione.
|
||