» home  » newsy  » galeria  » sterow. ruchem  » symulator ISDR  » wagony  » mapa kolejowa  » linia 117























 » o stronie...  » o autorze...  » księga gości  » linkownia  » kontakt




Urządzenia typu E1


Urządzenia tego typu są najpopularniejszą odmianą urządzeń przekaźnikowych stosowanych na PKP. Produkowane były od końca II Wojny Światowej na licencji szwedzkiej firmy Ericsson. Od tego czasu wprowadzano wiele modyfikacji, ostateczna forma skrystalizowała się na przełomie lat 60/70. Charakterystyczną cechą urządzeń jest niegeograficzna struktura większości obwodów, przez co urządzenia muszą być projektowane indywidualnie dla każdej stacji. W zasadniczej wersji przebiegi nastawiane są indywidualnie i utwierdzane jako jedna sekcja. Istnieje możliwość wprowadzenia nastawiania przebiegowego i sekcyjnego zwalniania, jednak wymaga to stosowania dodatowych rozwiązań schematowych.


pulpit stacji Kraków Główny - urządzenia E1 (kliknij aby powiększyć)


Nastawianie zwrotnic

Zwrotnice i wykolejnice nastawiane są indywidualnie trójpołożeniowymi (położenia: wciśnięte - stabilne - wyciągnięte) przyciskami na pulpicie, wciśnięcie przycisku przestawia zwrotnicę do położenia zasadniczego (plusowego), natomiast wyciągnięcie - do bocznego (minusowego). W skład układu kontrolującego pracę napędu wchodzą trzy obwody: sterujący, kontrolny oraz nastawczy. Obwód sterujący, do którego włączone są zestyki przycisków, kontroluje utwierdzenie, zajętość i włącza przekaźniki nastawcze N+ i N-, bezpośrednio sterujące napędem. Zestyk przekaźnika odcinka izolowanego bocznikowany może być plombowanym przyciskiem pJz - przy jego wyciągnięciu można przestawić zwrotnicę pomimo wykazywania zajętości. Jeżeli przekaźnik utwierdzający jest przekaźnikiem grupowym dla kilku przebiegów z których nie wszystkie wymagają utwierdzenia danej zwrotnicy, jego zestyk bocznikuje się przekaźnikami Kn przebiegów niesprzecznych.

fragment obwodu sterującego zwrotnicy 1

W obwodzie kontrolnym zasilane są przekaźniki Kn+ lub Kn-, które sygnalizują że zwrotnica lub para zwrotnic jest w danym położeniu krańcowym. Po wzbudzeniu przekaźnika nastawczego przeciwnego położenia obwód kontrolny jest przerywany i zamykany jest obwód nastawczy, który zasila silnik napędu. W przypadku zwrotnic sprzężonych najpierw włączany jest jeden napęd, a po przestawieniu - drugi. Po nastawieniu do położenia przeciwnego ponownie zamykany jest obwód kontrolny. W obwodach dodatkowo pracuje przekaźnik Or (ochronny), który zabezpiecza przed zwarciami które mogły by spowodować ominięcie zależności - co groziło by np. możliwością przestawienia zwrotnicy pomimo jej utwierdzenia. W przypadku rozprucia wzbudzany jest przekaźnik Kr powodując przerwanie obwodu kontrolnego (po rozpruciu przekaźniki Kn zostają odwzbudzone) i sygnalizację rozprucia na pulpicie poprzez miganie szczelin zwrotnicy na czerwono. Po upewnieniu się że zwrotnica nie została uszkodzona doprowadza się ją (za pomocą przycisku) do jednego z położeń krańcowych i obsługiwany jest (przez pociągnięcie) plombowany przycisk Kr (dawniej oznaczany Ko) danej zwrotnicy, co powoduje odwzbudzenie przekaźnika Kr i powrót obwodów do stanu zasadniczego.


Zależności


obwód sygnałowy semafora C


fragment obwodu sygnałowego dla kilku przebiegów

Po przestawieniu odpowiednich zwrotnic do wymaganych położeń wciska się przycisk sygnałowy sygnalizatora od którego ma odbyć się jazda. Zestyk przycisku włączony jest do obwodu sygnałowego. Znajdują się tam zestyki przekaźników odcinków izolowanych, kontroli położenia zwrotnic, utwierdzenia sprzecznych przebiegów, blokady liniowej, stacyjnej i innych elementów warunkujących możliwość jazdy. Dzięki temu podanie sygnału możliwe jest tylko przy prawidłowo ułożonej drodze przebiegu i niezajętym torze. Jeżeli obwód zostanie zamknięty (odpowiednie warunki zostały spełnione a przycisk zostanie wciśnięty), płynący prąd wzbudza przekaźnik sygnałowy, którego zestyk włączony jest do obwodu bezpośrednio sterującego światłami sygnalizatora. Warunkiem wyświetlenia sygnału, poza wzbudzeniem przekaźnika sygnałowego, jest odwzbudzenie przekaźnika utwierdzającego - którego obwód opisany jest poniżej. Odpowiedni rodzaj sygnału wyświetla się samoczynnie w zależności od ułożenia zwrotnic, sygnału na następnym sygnalizatorze itp. Po zwolnieniu przycisku sygnałowego obwód nadal pozostaje zamknięty, ponieważ zestyk przycisku bocznikowany jest zestykiem własnym przekaźnika sygnałowego. Przerwanie obwodu sygnałowego przez którykolwiek z elementów, np. zestyk jednego z przekaźników odcinków izolowanych, powoduje ustanie przepływu prądu i odwzbudzenie przekaźnika sygnałowego. W ten sposób zrealizowane jest m.in. automatyczne wrócenie sygnału "stój" po zajęciu drogi jazdy. Ustawienie sygnału "stój" powodowane jest również przez pociągnięcie przycisku sygnałowego. Ponieważ obwody sygnałowe różnych sygnalizatorów jednej głowicy zwykle mają pewne wspólne elementy, przeważnie projektuje się jeden wspólny obwód sygnałowy dla każdego kierunku w danej głowicy, ułożony w strukturę geograficzną (odpowiadającą kształtowi układu torowego).

Do awaryjnego wyświetlenia sygnału zastępczego służą wyciągane przyciski Sz odrębne dla każdego semafora. Sygnał zastępczy wyświetlany jest przez 90 sekund, po czym gaśnie. Wciśnięcie przycisku w czasie wyświetlania Sz powoduje jego wygaszenie. Wyświetlenie Sz zliczane jest licznikiem.


Utwierdzenie przebiegu


obwód utwierdzająco-zwalniający semafora C

Utwierdzenie realizowane jest przekaźnikami utwierdzającymi, które w stanie zasadniczym są wzbudzone, a po utwierdzeniu - odwzbudzone. Najczęściej przekaźnik utwierdzający jest wspólny dla kilku sprzecznych przebiegów (np. przebiegów wjazdowych od jednego semafora wjazdowego). Cewki przekaźników utwierdzających włączone są do obwodów utwierdzająco-zwalniających. Wzbudzenie przekaźnika sygnałowego powoduje przerwanie obwodu i odwzbudzenie przekaźnika utwierdzającego - w ten sposób przebieg zostaje utwierdzony, co sygnalizowane jest podświetleniem drogi przebiegu na pulpicie na biało.


Zwolnienie przebiegu

Zajęcie przedostatniego odcinka izolowanego w danym przebiegu powoduje wzbudzenie przekaźnika zwalniającego w obwodzie utwierdzając-zwalniającym, a po przejeździe na ostatni odcinek i zwolnieniu odcinka przedostatniego układ ten bocznikuje obwód utwierdzający (przerwany zestykiem odwzbudzonego przekaźnika utwierdzającego), co powoduje ponowne wzbudzenie przekaźnika utwierdzającego i tym samym zwolnienie utwierdzenia danego przebiegu. Na wypadek usterki przewidziany jest przycisk do awaryjnego zwalniania przebiegów zx (x - nazwa przebiegu), który bocznikuje obwód utwierdzający i wywołuje ten sam efekt. Często obok przycisków zwolnienia umieszczane są dodatkowe kontrolki sygnalizujące utwierdzenie przebiegu.

Na większych stacjach w celu uzyskania większej sprawności ruchowej można stosować sekcyjne zwalnianie przebiegów. Przebieg dzielony jest na 2 lub 3 sekcje posiadające odrębne przekaźniki utwierdzające. Wszystkie sekcje utwierdzane są jednocześnie, a każda zwalniana jest kolejno po zjeździe pociągu z sekcji. Każda z sekcji posiada osobny przycisk doraźnego zwolnienia, które dla każdego przebiegu numerowane są cyframi rzymskimi.

W urządzeniach funkcjonuje jeszcze jeden obwód - kontroli zwolnienia. Do obwodu, wspólnego dla kilku przebiegów, włączony jest przekaźnik Kzw oraz zestyki przekaźników biorących udział w nastawianiu przebiegu - m.in. przekaźników utwierdzających, sygnałowych, kontroli danych świateł semafora oraz zestyki przycisków na pulpicie. Zadaniem obwodu jest kontrola powrotu wszystkich elementów do stanu zasadniczego przed ponownym nastawieniem przebiegu. Jeżeli któryś z elementów nie wróci do stanu zasadniczego, po zwolnieniu przebiegu przekaźnik Kzw pozostanie wzbudzony i uniemożliwi ponowne wyświetlenie sygnału.


Blokada stacyjna

W urządzeniach przekaźnikowych zasadniczo nie ma ograniczeń w wielkości okręgu kontrolowanego przez jedną nastawnię, co ma miejsce w starszych rodzajach urządzeń i nie ma potrzeby podziału stacji na okręgi nastawcze. Blokada stacyjna stosowana jest w zasadzie tylko w przypadku dużych stacji z kilkoma nastawniami dysponującymi, lub w przypadku współpracy nastawni przekaźnikowej z nastawniami mechanicznymi lub elektromechanicznymi. Wykonawcze nastawnie przekaźnikowe spotykane są bardzo rzadko.


współpraca dwóch nastawni dysponujących

W przypadku współpracy dwóch nastawni dysponujących blokada stacyjna z reguły ogranicza się do dawania zgód na przebiegi wjazdowe na wspólne tory. Na pulpicie nastawni nastawiającej przebieg obok docelowego toru umieszczany jest przycisk żądania zgody Żz powodujący zapalenie się światłem migowym kontrolki żądania zgody na drugiej nastawni. Danie zgody odbywa się poprzez wciśnięcie przycisku Dz, co powoduje wzbudzenie przekaźnika Dz (dania zgody) w obwodzie kontrolującym położenie zwrotnic, zajętość odcinków itp., utwierdzenie dania zgody (odwzbudzenie przekaźnika Uz) i ostatecznie wzbudzenie sie przekaźnika Oz (otrzymania zgody) w drugiej nastawni. Obwody przekaźnika Dz oraz Uz (utwierdzenia zgody) działają podobnie jak obwód sygnałowy i utwierdzający. Otrzymanie zgody sygnalizowane jest kontrolką, a zestyki przekaźnika Oz włączane są do obwodów sygnałowych semaforów od których prowadzą przebiegi na dany tor (nastawnia dająca zgodę nie precyzuje spod którego semafora ma odbyć się przebieg). Zwrot zgody następuje samoczynnie po zwolnieniu przebiegu lub poprzez wyciągnięcie przycisku Żz na nastawni która otrzymała zgodę, ale jeszcze jej nie wykorzystała. Nastawnia dająca zgodę może ją doraźnie odwołać używając plombowanego przycisku zz, który powoduje wzbudzenie przekaźnika Uz oraz odwzbudzenie Dz/Oz. Przyciski i kontrolki żądania zgody mają charakter jedynie informacyjny (nie są włączane w obwody dania i otrzymania zgody) i mogą być nie stosowane.




dawanie nakazów nastawni wykonawczej

W przypadku współpracy nastawni dysponującej i wykonawczej zgody dawane nastawni dysponującej przez wykonawczą zrealizowane są podobnie jak w przypadku dwóch nastawni dysponujacych, inaczej wygląda natomiast sposób dawania nakazów nastawniom wykonawczym. Pulpit nastawni dysponującej obejmuje cały obszar stacji. Powtarzacze semaforów obsługiwanych przez nastawnie wykonawcze posiadają jedynie dwie żarówki, zieloną - do sygnalizacji nastawienia przebiegu - oraz białą - do sygnalizacji wyświetlenia Sz. Nastawienie przebiegów manewrowych nie jest sygnalizowane, nie ma więc także powtarzaczy tarcz manewrowych. Na pulpicie sygnalizowane może być utwierdzenie przebiegów pociągowych przez nastawnie wykonawcze (podświetlenie drogi na biało), nie są powtarzane położenia zwrotnic. Przy każdym powtarzaczu umieszczony jest przycisk dania nakazu Dn, a przy wyjeździe ze stacji - dodatkowo przycisk Dnwyj. Danie nakazu polega na wciśnięciu dwóch przycisków: Dn semafora wjazdowego i wyjazdowego dla przebiegów wjazdowych lub Dn semafora wyjazdowego i przycisku Dnwyj dla przebiegów wyjazdowych. Utwierdzenie danego nakazu sygnalizowane jest na pulpicie nastawni dysponującej podświetleniem kontrolki (szczeliny) obok przycisku Dn, a w nastawni wykonawczej miganiem odpowiedniej kontrolki. Otrzymany, niewykorzystany nakaz nie może zostać zwrócony - jego odebranie możliwe jest jedynie przez nastawnię dysponującą. Odrębną część blokady stacyjnej stanowią przyciski DnSz, umożliwiające wyświetlenie sygnału zastępczego na danym semaforze (nie ma możliwości wyświetlenia Sz przez nastawnię wykonawczą bez otrzymania nakazu). Inaczej także wygląda obsługa blokady liniowej przez nastawnię wykonawczą: aby nastawnia mogła dać pozwolenie na blokadzie liniowej, musi otrzymać tzw. zlecenie z nastawni dysponującej - na pulpicie nastawni dysponującej obok kontrolek blokady znajdują się przyciski dania zlecenia Dzl, a reszta przycisków oraz kontrolka Ozl - w nastawni wykonawczej.


Nastawianie przebiegowe

W urządzeniach E1 istnieje możliwość zastosowania nastawiania przebiegowego. Na pulpicie, przy torach umieszcza się dodatkowe przyciski adresowe. Wciśnięcie kolejno przycisku semafora i przycisku adresowego przy torze na który ma odbyć się jazda powoduje wzbudzenie przekaźników St+ i St- odpowiednich zwrotnic, zamykających obwody nastawcze, i tym samym automatyczne ułożenie przebiegu. Po ustawieniu danych zwrotnic następuje utwierdzenie przebiegu i podanie sygnału.












































 (c) Paweł Okrzesik 2003-2010. Wykorzystywanie elementów witryny bez wiedzy i zgody autora zabronione.