» home  » newsy  » galeria  » sterow. ruchem  » symulator ISDR  » wagony  » mapa kolejowa  » linia 117























 » o stronie...  » o autorze...  » księga gości  » linkownia  » kontakt




Linia 117




Informacje ogólne

Linia 117 (tabela 139 w SRJP) jest lokalną, jednotorową, zelektryfikowaną linią przebiegającą przez zachodnią Małopolskę. Liczy 58 km długości i prowadzi z Kalwarii Zebrzydowskiej przez Wadowice, Andrychów, Kęty do Bielska Białej. Trasa biegnie w malowniczej scenerii u stóp Beskidu Małego - ma charakter podgórski, jest dosyć kręta i znajduje się na niej kilka znacznych wzniesień. Ruch na linii jest niewielki - głównie kilka par pociągów osobowych, które obsługiwane są przez jednostki EN57. Odcinek Kalwaria Z.L. - Wadowice jest częścią "Szlaku papieskiego" z Krakowa Głównego, po którym kursował "Pociąg Papieski".


Mapka linii - kliknij aby powiększyć


Przebieg linii

Linia na całej długości przebiega pomiędzy licznymi wzniesieniami, co skutkuje dużą ilością ciasnych łuków i sporymi pochyleniami. Dodatkowo przecina doliny rzek Soły i Skawy, gdzie ma miejsce znaczne obniżenie i wypłaszczenie terenu. Pochylenia na niektórych szlakach dochodzą do 20 promili, a promienie łuków do ok. 250 metrów, a nawet mniej.

Na dużej części linia jest w złym stanie technicznym i ruch pociągów odbywa się z prędkościami szlakowymi max. 40-50 km/h, a w pewnym miejscu niedaleko Kóz - nawet 30 km/h. Dochodzą do tego częste ograniczenia prędkości na przejazdach niestrzeżonych. Pomiędzy Kalwarią Zebrzydowską Lanckoroną a Wadowicami linia przeszła w 2006 roku generalny remont związany z uruchomieniem "Pociągu Papieskiego", obejmujący wymianę nawierzchni i podniesienie predkości szlakowej - maksymalnie do 70 km/h (ograniczeniem jest kręty przebieg linii). Na części tego odcinka (pomiędzy Barwałdem Średnim a Wadowicami) zastosowano eksperymentalnie nietypowe metalowe podkłady typu Y - jest to jeden z pierwszych takich odcinków w kraju. Konstrukcja tych podkładów umożliwiła zastosowanie szyn bezstykowych, co normalnie było by niemożliwe ze względu na małe promienie łuków. Paradoksalnie "Pociąg Papieski" szybko został zlikwidowany z powodu niewielkiego zainteresowania a odcinek Kalwaria Zebrzydowska - Wadowice jest najmniej wykorzystywanym odcinkiem na tej i tak mało ruchliwej linii.


Lista stacji i przystanków:

[km][typ][nazwa]
00.000stacja węzł.Kalwaria Zebrzydowska Lanckorona
01.510przystanekKalwaria Zebrzydowska
~5.3zlikw. mijankanazwa nieznana
05.887przystanekBarwałd Górny
07.950przystanekBarwałd Średni
11.218stacja (niecz.)Klecza Górna
14.363przystanekKlecza Dolna
17.483stacja węzł.Wadowice
22.020przystanekChocznia
23.700przystanekChocznia Górna
27.795przystanekInwałd
30.512stacjaAndrychów
32.484bocznica szl.Andrychów Andoria
33.750przystanekAndrychów Górnica
36.938przystanekBulowice
39.000przystanekZamek Bulowicki
41.976stacjaKęty
44.096przystanekKęty Podlesie
48.007przystanekKozy Zagroda
50.097stacjaKozy
52.294przystanekKrzemionki
57.095stacjaBielsko Biała Wschód
58.463stacja węzł.Bielsko Biała Główna

Przewozy

Ruch na linii to głównie pociągi osobowe pomiędzy Wadowicami a Bielskiem Białą, dowożące ludzi do pracy i szkół w Bielsku Białej. Poza tym nielicznie kursują pociągi osobowe pomiędzy Bielskiem Białą a Krakowem - wykorzystywane głównie przez osoby dojeżdżające w niedzielę wieczorem do uczelni wyższych w Krakowie i powracające pod koniec tygodnia. Linia wykorzystywana jest też niekiedy przez pociągi dalekobieżne jadące z północy Polski do Zakopanego. Dla ruchu towarowego linia ma znaczenie marginalne - uruchamiane są jedynie nieliczne pociągi zdawcze.

Pomimo że potoki pasażerskie w relacjach Kraków <-> Bielsko Biała są dosyć duże, linia przegrywa z autobusami PKS i busami kursującymi regularnie po biegnącej niemal równolegle drodze krajowej nr 52. W szczytach przewozowych, a zwłaszcza przed i po świętach czy "długich weekendach" są one całkowicie zapełnione, zatłoczona jest również sama DK 52 - rozważana jest nawet budowa alternatywnej dwupasmowej trasy, tzw. Beskidzkiej Drogi Integracyjnej. Tymczasem liczba pociągów osobowych na linii 117 z roku na rok jest coraz mniejsza. Zainteresowanie nimi jest niewielkie, czego powodem są zaniedbania infrastruktury i przez to dłuższy czas przejazdu a także bardzo mała ilość połączeń.


Początki

W 1885 roku Cesarsko-Królewska Wyłącznie Uprzywilejowana Kolej Północna Cesarza Ferdynanda (KFNB) rozpoczęła budowę linii kolejowej Bielsko - Wadowice. Do robót ziemnych wykorzystywano najprymitywniejsze ręczne narzędzia przeworząc urobek furmankami. Pierwsze pociągi robocze do Andrychowa dotarły w 1887 roku. Dwa lata później rozpoczęto budowę odcinka Wadowice - Kalwaria. Linię na całej długości otwarto 1 czerwca 1888 roku. Z pierwszym rozkładem jazdy na linii kursowały dwie pary pociągów osobowo-towarowych. Obsługę trakcyjną prawdopodobnie stanowiły parowozy typu Vd z fabryki Wiener Neustadt (później oznakowane na PKP jako Th16). Podróż całą trasą zajmowała około 4 godzin. Składy złożone były z dwuosiowych wagonów klasy II/III i III oraz dwuosiowych wagonów towarowych.


Dwudziestolecie międzywojenne

Pod koniec 1918 roku linia Bielsko - Kalwaria została przejęta przez nowoutworzoną Dyrekcję Kolejową w Krakowie. Nastąpiły zmiany w obsłudze trakcyjnej. Starsze parowozy zastąpiono nowszymi, silniejszymi. Na linii spotkać można było Ol11, Ol12, Okl12, Ti11, Ti16, Tp15, Tp17, Tp106, Tw12.


II Wojna Światowa

W 1939 roku decyzją władz hitlerowskich zachodnia część województwa krakowskiego została wcielona do Rzeszy, a na pozostałej utworzono tzw. Generalne Gubernatorstwo. Granica przebiegała m.in. po linii rzeki Skawy, tak więc Wadowice stały się stacją graniczną.

Stare rozkłady jazdy:

1944/1945
170 kb

Tabelka zaczerpnięta ze strony
http://pkjs.de/bahn/Kursbuch1944.

Mało kto wie, że w czasie wojny w tej okolicy miał miejsce być może najtragiczniejszy wypadek w historii polskich kolei. Miał miejsce 24 listopada 1944 roku po południu. Z Wadowic do Kalwarii jechał pociąg towarowy wiozący zaopatrzenie dla niemieckiego wojska. W tym samym czasie, w wyniku pomyłki dyżurnego ruchu z Kalwarii na zajęty szlak wyprawiony został pociąg osobowy z Zakopanego do Krakowa, mający jechać objazdem przez Wadowice i Spytkowicę z powodu uszkodzenia przez partyzantów toru na odcinku Kalwaria - Skawina. Dyżurny ruchu spostrzegł swój błąd i wysłał za pociągiem osobowym lokomotywę, która miała gwizdem ostrzec drużynę pociągu osobowego. Ta jednak nie słyszała ostrzegawczych sygnałów i w okolicy Barwałdu Średniego doszło do czołowego zderzenia z pociągiem towarowym. W wyniku katastrofy śmierć poniosło około 130 osób, a ponad 100 zostało rannych. Wśród ofiar byli głównie mieszkańcy Ziemi Wadowickiej. Katastrofę upamiętnia postawiony obok toru monument.


Lata powojenne

W latach pięćdziesiątych wycofano z eksploatacji ostatnie austriackie parowozy. Linię obsługiwały m.in. parowozy serii TKt48 z Suchej Beskidzkiej oraz krakowskie wagony spalinowe serii SN61. W Wadowicach spotkać można było także Szczakowskie SM41 kursujące na linii Trzebinia - Skawce. Pod koniec lat sześćdziesiątych wycofano stare dwu- i trzyosiowe wagony pasażerskie i zastąpiono je wagonami czteroosiowymi.


Okres świetności

W latach 1974-1976 do obsługi linii 117, prócz parowozów, używano też lokomotyw SP45 z MD Kraków Płaszów. Później, od 1976 roku do elektryfikacji obsługę składów przejmowały powoli SP42 (względnie SM42) z MD Trzebinia i MD Kraków Płaszów, w trakcji pojedynczej lub podwójnej. Aż do elektryfikacji na linii spotkać można było parowozy Ty2 z parowozowni z Chabówki. Pociągi osobowe od 1973 roku były złożone głównie z wagonów piętrowych (Bhp). Od 1972 roku przewozy towarowe obsługiwały SM42 i ST44 z MD Czechowice Dziedzice. W zimie 1986/87 w ramach testów na linii jeździły SP32 z planowym zjazdem na wyposażenie do MD Czechowice Dziedzice. W latach 1989-1990 do obsługi pociągów pasażerskich sporadycznie zatrudniano również ST43 z MD Kraków Płaszów lub SM31.

Stare rozkłady jazdy:

1974/1975
288 kb
1984/1985
277 kb
1988/1989
220 kb


Rozkłady ze zbiorów Leszka Matuli (84/85,88/89) oraz nadesłane przez Krzysztofa Wądolnego (74/75)


Elektryfikacja

Pierwotnie elektryfikację trasy planowano na rok 1979, ale z powodu braku pieniędzy odłożono na później. Początek robót elektryfikacyjnych miał miejsce dnia 17 kwietnia 1989 kiedy rozpoczęto przebudowę stacji Kozy. Pierwszy pociąg elektryczny przejechał przez Kęty 5 grudnia 1990 roku, była to katowicka jednostka EN57-922. Mniej więcej w tym samym okresie zlikwidowano odchodzący od Wadowic szlak do Skawców oraz rozpoczęto przebudowę stacji Wadowice, która nie została dokończona i została przerwana na długie lata. Po elektryfikacji w krótkim okresie część pociągów stanowiona była przez składy wagonowe prowadzone przez EU06 lub EU07 z MD Kraków Prokocim. W ruchu towarowym, prócz SM42, zatrudniano też ET21 i ET41 z MD Czechowice Dziedzice (głównie do cięższych pociągów Bielsko Biała - Kęty, prowadzących wagony do ZML Kęty). Składy wagonowe w pociągach osobowych wkrótce zastąpiono krakowskimi jednostkami EN57 (EN71) kursującymi najczęściej w podwójnej trakcji. Krakowskie EU07 wkrótce powróciły na trasę, prowadząc nocny pospieszny Szczecin - Zakopane, który zaczął kursować od rozkładu 93/94. Na odcinku Wadowice - Kalwaria (przez Spytkowice, Trzebinię) przez jakiś czas kursował też nocny pociąg posp. Gdynia - Zakopane prowadzony również przez krakowską EU07. W pierwszej połowie lat 90 scentralizowano sterowanie ruchem na stacjach Andrychów, Kozy i Bielsko Biała Wschód, instalując tam nowo skonstruowane urządzenia przekaźnikowe typu OSA (Oszczędnościowy System Automatyki), przekaźnikowe urządzenia SRK zainstalowane zostały także na stacji Klecza Górna. Przez jakiś czas pociągi relacji Bielsko Biała - Andrychów (2 pary) prowadzone były przez EN57 z ZPR Katowice, a od lipca do października 1997 "Ornak" rel. Katowice - Zakopane jeździł linią 117 z powodu powodzi (planowo przez Żywiec i Suchą Beskidzką).

Stare rozkłady jazdy:

1990/1992
250 kb
1993/1994
254 kb


Rozkłady ze zbiorów Leszka Matuli


Kryzys

Niemal do końca lat 90 na odcinku Wadowice - Bielsko utrzymywały się duże potoki pasażerskie - kursowało ok. 20 par pociągów osobowych. Po 1998 w wyniku wprowadzania ograniczeń prędkości czas przejazdu zaczął wydłużać się, w rezultacie wiele podróżnych zrezygnowało z PKP na rzecz transportu drogowego. Ilość połączeń drastycznie spadła, zredukowano podwójne składy do pojedyńczych EN71, później EN57. 24 czerwca 2000 zapadła decyzja o zamknięciu ruchu na odcinku Wadowice - Kalwaria. Niecałe trzy miesiące później, 3 września, dzięki protestom samorządów ruch został przywrócony. 6 sierpnia 2001 wzbrana Soła poważnie uszkodziła most kolejowy w Kętach Podlesiu. Woda całkowicie zniszczyła filar nr VI mostu, spowodowała pęknięcie filara nr VII i częściowe uszkodzenie filara nr VIII. Pociągi osobowe kursowały nadal, a na odcinku Kęty - Kęty Podlesie wprowadzono komunikację zastępczą. Pociągi zdawcze do Kęt dojeżdżać musiały przez Wadowice ze Spytkowic. Linia została poważnie zagrożona całkowitym zamknięciem i likwidacją. Jesienią 2002 roku po naleganiach samorządów PKP rozpoczęły naprawę mostu. Przed pracami konieczne było przeniesienie koryta Soły. Przeprawa była gotowa w styczniu następnego roku, a 1 lutego 2003 przywrocono na niej regularny ruch kolejowy. Remont kosztował 1 mln 311 tys. zł. - pozyskanie tych środków znacznie ułatwiło wsparcie finansowe ze strony samorządów. Pod koniec 2003 roku uruchomiono dwie pary pociągów przyspieszonych: "Ornak" (który jeździł dotąd przez Żywiec) oraz R+ Kraków - Bielsko, który obsługiwany był krakowskimi jednostkami ED72 (13 czerwca 2004 został zdegradowany z R+ do pociągu przyspieszonego z powodu wprowadzenia dodatkowych postojów na odcinku Skawina - Kalwaria). W następnym rozkładzie wszystkie pociągi zaczynające/kończące bieg w Kalwarii skrócono do odcinka Bielsko - Wadowice, zlikwidowano także pociąg przyspieszony do Krakowa zastępując go osobowym Wadowice - Kraków (EN57). W grudniu 2005 ze zmianą rozkładu na linię 117 wrócił nocny pospieszny Szczecin - Zakopane, a także wydłużono jedną parę pociągów Bielsko - Wadowice do Kalwarii Zebrzydowskiej Lanckorony.


Pociąg Papieski

Wadowice w związku z osobą Jana Pawła II stały się ważnym celem pielgrzymek. W związku z tym pod koniec 2005 roku pojawił się pomysł uruchomienia specjalnego połączenia Kraków - Wadowice właśnie dla pielgrzymów - "Pociągu Papieskiego". Miał być obsługiwany specjalną jednostką, a trasa Kraków - Wadowice miała przejść generalny remont.
Prace torowe rozpoczęto na początku 2006 roku, a skończono w maju. Wymieniono znaczną część nawierzchni na nietypowe, metalowe podkłady typu Y, a resztę gruntownie wyremontowano - podnosząc miejscami prędkość szlakową do 70 km/h. Odnowiono stacje i przystanki na tej trasie, a w Wadowicach prowizorycznie dokończono przerwany remont układu torowego (udrożniony został tor 2). Przygotowano też do ponownego otwarcia stację Klecza Górna. W planach była także budowa łącznicy z Kalwarii Zeb. w stronę Skawiny pozwalającej uniknąć zmiany czoła w KZL, ale tą inwestycję odłożono na później. Oficjalnie odcinek KZL - Wadowice po remoncie otwarto 31 maja 2006.

W połowie 2007 roku ponownie przystąpiono do modernizacji Wadowickiej stacji - dokończono peron nr 1 oraz przejście podziemne oraz rozpoczęto przebudowę urządzeń SRK na urządzenia przekaźnikowo - komputerowe, sterowane z nowo wybudowanej nastawni - dotychczas funkcjonowały dwie nastawnie z urządzeniami kluczowymi (ręcznymi). Zmodyfikowano przy tym nieco układ torowy (dokończenie południowej głowicy, zlikwidowanie toru przy magazynie).

Na obsługę połączenia wyprodukowano w Nowym Sączu jednostkę 14WE-07 (obecnie oznaczona EN61-01). Została pomalowana na złoty kolor i wyposażona w ekrany na których wyświetlane były filmy dokumentalne. 27 maja 2006 pociąg został poświęcony przez papieża Benedykta XVI, 2 czerwca odbył inauguracyjny kurs do Wadowic, a dzień później rozpoczął regularne kursy. W wakacyjne dni cieszył się sporą frekwencją. Planowane było nawet przedłużenie pociągu aż do Bielska Białej - oraz remont tego odcinka. Jednak z roku na rok zainteresowanie pociągiem malało, aż w 2009 roku jego regularne kursy całkowicie zlikwidowano.


Dziś

Obecnie po trasie kursuje kilka par pociągów Bielsko Biała Główna - Wadowice oraz dwie pary Bielsko Biała Główna - Kraków Główny, z czego jedna kursuje jedynie raz na tydzień - w piątek wieczorem do Krakowa i w niedzielę wieczorem w przeciwnym kierunku. Pociąg ten pojawił się w rozkładzie 2009/2010 (początkowo jako przyspieszony, co niestety szybko się zmieniło) i cieszy się sporym powodzeniem z uwagi na dużo studentów powracających na weekendy z Krakowa do Bielska Białej i innych położonych na trasie miejscowości. Jednak poza tym oferta przewozowa z roku na rok jest coraz gorsza.

Obok pociągów lokalnych co jakiś czas na linii pojawiają się pociągi dalekobieżne - w obecnym rozkładzie jest to pociąg pospieszny Gdynia Główna - Zakopane oraz pociąg przyspieszony Kraków Główny - Bohumin, a wcześniej pospieszny Szczecin - Zakopane oraz przyspieszony Katowice - Zakopane.

Ruch towarowy stanowią pociągi zdawcze z Bielska Białej Głównej do Bielska Białej Wschód i Kęt, prowadzone przez SM42 CM Czechowice Dziedzice. Kilka lat temu "zdawki" docierały regularnie 2 razy w tygodniu do Kęt i Andrychowa, obecnie są coraz rzadszym widokiem.


Dodatki

Symulacja ruchu na linii 117

Stacje dla "Kolejarza" mojego autorstwa:

Bielsko Biała Główna 2005 (15 kb)
Bielsko Biała Wschód 2004 (4 kb)
Kozy 2004 (3 kb)
Kęty 2004 (4 kb)

Stacje autorstwa Krzysztofa Wądolnego:

Wadowice 2000, 2001, 2003, 2004 (8 kb)
Kalwaria Lanckorona 2002, 2003, 2004 (9 kb)
Kalwaria Zebrzydowska 1991 (2 kb)
Klecza Górna 1991 (2 kb)
Andrychów 1991, 2002, 2003, 2004, 2005 (8 kb)


Podziękowania dla Leszka Matuli za informacje i skany rozkładów oraz dla Krzysztofa Wądolnego za skan rozkładu 74/75.











































 (c) Paweł Okrzesik 2003-2010. Wykorzystywanie elementów witryny bez wiedzy i zgody autora zabronione.